Hôm Minh Anh và Quốc Huy bàn chuyện ăn hỏi, hai nhà suýt "lệch sóng" chỉ vì một câu hỏi: bao nhiêu tráp? Nhà Huy gốc Nam Định quen số lẻ, nhà Minh Anh ở Sài Gòn lại hay nói "sáu mâm quả cho chẵn đôi". Cuối cùng hai bên ngồi lại, mỗi nhà nhường một chút, buổi lễ diễn ra vui vẻ. Chuyện này rất hay gặp, nhất là khi cô dâu chú rể khác quê.
Bài này tổng hợp những gì thường thấy ở lễ ăn hỏi (miền Nam hay gọi là đám hỏi) ba miền. Đây là phần tham khảo; phong tục luôn tuỳ vùng, tuỳ nhà, và lời của ông bà, cha mẹ hai bên vẫn là thứ quyết định sau cùng.
Lễ ăn hỏi để làm gì?
Lễ ăn hỏi là buổi nhà trai chính thức mang lễ vật sang nhà gái để xin cưới, thông báo với họ hàng rằng hai bạn đã có hôn ước. Thường lễ diễn ra trước ngày cưới vài tuần đến vài tháng; nhiều gia đình ngày nay gộp ăn hỏi sát ngày cưới, thậm chí cùng ngày hoặc hôm trước để họ hàng ở xa đỡ đi lại hai lần.
Miền Bắc: tráp số lẻ, lễ vật cầu kỳ
Số tráp
Nhiều nhà miền Bắc chọn số tráp lẻ: 5, 7, 9 hoặc 11 tráp. Quan niệm phổ biến là số lẻ tượng trưng cho sự phát triển, "sinh sôi". Cũng có gia đình chọn theo điều kiện, miễn hai nhà đồng ý.
Lễ vật thường gặp
- Trầu cau (gần như không thể thiếu)
- Chè, rượu (một số nhà vẫn có thuốc lá, nhiều nhà đã bỏ)
- Bánh cốm, bánh phu thê (bánh xu xê)
- Mứt sen, hạt sen
- Hoa quả, có nơi thêm lợn quay hoặc xôi gấc
- Phong bì tiền nạp tài (tiền dẫn cưới), tuỳ thoả thuận
Đội bê tráp
Đội nhà trai thường là các chàng trai chưa vợ, nhà gái cử số cô gái chưa chồng tương ứng để đỡ tráp. Mỗi cặp một tráp, nên số người mỗi bên bằng số tráp. Các bạn nữ hay mặc áo dài đồng màu, bên nam mặc áo dài hoặc vest. Sau khi trao tráp, nhà gái thường chuẩn bị phong bì nhỏ "lại quả" cho đội bê tráp.
Lại quả
Nhà gái nhận lễ, thắp hương báo gia tiên, rồi chia lại một phần lễ vật để nhà trai mang về. Phần lại quả bao nhiêu thì tuỳ nhà; có nơi tách đôi mỗi thứ, có nơi chỉ giữ lại một ít.
Miền Trung: gọn gàng, nặng phần nghi thức
Ở nhiều tỉnh miền Trung, lễ hỏi thường giản dị hơn về hình thức nhưng chú trọng nghi thức trước bàn thờ. Lễ vật hay gặp là trầu cau, rượu, trà, bánh, trái cây; có nhà thêm heo quay. Số lễ không nhất thiết theo chẵn hay lẻ, mà theo nếp của dòng họ.
Không phải gia đình nào cũng có đội bê tráp đông người. Nhiều nơi chỉ vài người thân bưng lễ, cốt sao trang trọng. Một số gia đình làm lễ hỏi và lễ cưới cách nhau không xa, hoặc gộp trong vài ngày để đỡ tốn kém. Ở Huế, các gia đình có nếp xưa thường giữ nhiều thủ tục hơn, nên tốt nhất là hỏi kỹ người lớn bên nhà gái.
Miền Nam: mâm quả số chẵn, trao nữ trang
Số mâm quả
Người miền Nam thường dùng số chẵn: 6 hoặc 8 mâm, có nhà 10 mâm, với ý "có đôi có cặp".
Lễ vật thường gặp
- Trầu cau, rượu, trà
- Bánh pía, bánh phu thê, bánh in
- Trái cây, xôi gấc
- Heo quay (rất phổ biến ở đám hỏi miền Nam)
- Mâm nữ trang: bông tai, nhẫn, dây chuyền tuỳ khả năng nhà trai
Nghi thức trao nữ trang
Điểm khác rõ nhất là phần trao nữ trang. Thường mẹ chú rể sẽ đeo bông tai, dây chuyền cho cô dâu trước sự chứng kiến của hai họ. Đây là khoảnh khắc nhiều nhà rất coi trọng, thợ ảnh nhớ đứng đúng chỗ. Sau đó hai bạn thắp nhang bàn thờ tổ tiên nhà gái.
Trình tự một buổi lễ ăn hỏi thường gặp
Dù khác nhau ở chi tiết, phần lớn buổi lễ đi theo khung sau:
- Nhà trai tập trung ở điểm hẹn gần nhà gái, kiểm tra lễ vật, xếp đội bê tráp theo thứ tự.
- Đến giờ đã chọn, nhà trai vào nhà, hai đội trao tráp cho nhau.
- Hai bên an toạ, giới thiệu thành phần.
- Đại diện nhà trai phát biểu, trình lễ và xin cưới.
- Đại diện nhà gái nhận lễ, đáp lời.
- Cô dâu ra mắt, cùng chú rể mời trà hai họ.
- Thắp hương (thắp nhang) báo cáo gia tiên nhà gái; ở miền Nam là lúc trao nữ trang.
- Nhà gái lại quả, hai họ trò chuyện, chụp ảnh và tiễn nhà trai.
Cả buổi thường gói trong khoảng một đến hai tiếng, không tính bữa cơm nếu có.
Lời phát biểu mẫu
Người phát biểu nên là bậc cao tuổi, ăn nói mạch lạc trong họ. Lời nên ngắn, chân thành. Ví dụ:
Kính thưa ông bà, cô chú nhà gái. Hôm nay, đúng ngày lành tháng tốt, thay mặt gia đình nhà trai, tôi xin được giới thiệu thành phần và trình lễ vật, chính thức xin phép gia đình cho cháu Quốc Huy được cưới cháu Minh Anh. Lễ mọn nhưng tấm lòng thành, mong gia đình nhận lời.
Phía nhà gái đáp lại:
Gia đình chúng tôi xin cảm ơn nhà trai. Chúng tôi đồng ý nhận lễ và xin phép thắp hương báo cáo tổ tiên. Mong từ nay hai gia đình thêm gần gũi, cùng vun vén cho các cháu.
Mẹo phối hợp hai nhà cho êm
- Hỏi nhà gái trước: lễ diễn ra ở nhà gái, nên số tráp, lễ vật, giờ đón thường theo ý nhà gái. Nhà trai hỏi khéo "nhà mình định thế nào" sẽ dễ hơn tự quyết.
- Một người đầu mối mỗi bên: thường là chú, bác hoặc anh chị thân. Mọi chi tiết đi qua hai người này, tránh mỗi người nói một kiểu.
- Chốt danh sách lễ vật bằng tin nhắn: liệt kê từng tráp, ai mua, ai đặt. Nhìn lại một lần trước ngày lễ sẽ đỡ thiếu sót.
- Đi sớm, đến đúng giờ: hẹn điểm tập trung cách nhà gái ít phút, chừa thời gian kẹt xe, xếp hàng tráp.
- Phân việc rõ: người giữ phong bì, người lo đội tráp, người chụp ảnh. Xem thêm cách phân việc cho người thân ngày cưới.
- Khác quê thì gặp ở giữa: như Minh Anh và Quốc Huy, có thể giữ trầu cau, phong bì theo kiểu miền Bắc, nhưng chọn số mâm chẵn và có phần trao nữ trang theo nếp nhà gái.
Đừng quên báo cho họ hàng
Lễ ăn hỏi thường chỉ mời họ hàng thân, nên nhiều nhà gọi điện là đủ. Nếu muốn gửi một tấm thiệp gọn, có giờ và chỉ đường, bạn có thể xem gợi ý trong bài thiệp mời ăn hỏi, đính hôn. Sau ăn hỏi là đến ngày rước dâu, phần đó có trong bài lễ rước dâu và lễ gia tiên. Và nếu hai bạn còn đang xếp việc, lịch trình chuẩn bị đám cưới 6 tháng sẽ giúp biết nên đặt tráp từ lúc nào.
Muốn một tấm thiệp mang không khí mâm quả ngày hỏi, hãy ghé xem mẫu Năm Mâm Quả nhé.
